حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2547
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
در باب شاپور مورّخ مذكور گويد ، كه در سال چهل و يكم سلطنت او عيسى بن مريم ع ظهور كرد و ططوس « 1 » بن اسفيانوس « 2 » ملك روم تقريبا چهل سال پس از ارتفاع عيسى بن مريم ع بيت المقدس ( اورشليم ) را گرفت و سنگى بر سنگى باقى نگذاشت . روايت دوّم « بعض آنهائى ، كه اين دوره را ملوك الطّوايف نامند ، گفتهاند ، كه اسكندر مملكت پارس را بنواحى تقسيم كرده براى هر ناحيه پادشاهى قرار داد و سواد پنجاه و چهار سال پس از فوت اسكندر بدست روميها افتاد . در ميان ملوك الطّوايف شخصى بود از نسل پادشاهان ، كه بجبال و اصفهان استيلا داشت ( مقصود از جبال چنان كه پائينتر بيايد ، نهاوند و دينور و همدان و ماسپذان « 3 » و آذربايجان و كردستان است ) . بعد پسرش به سواد دست يافت و پادشاهانى در اينجا و در ماهات « 4 » و جبال و اصفهان سلطنت ميكردند ، كه بر پادشاهان ملوك الطّوايف رياست داشتند ، زيرا زبانها بتقديم او و پسرش جارى بود و به همين جهت در كتابهاى سير ملوك فقط اسم آنها ذكر شده و نام ديگران را نبردهاند . گفتهاند ، كه عيسى بن مريم ع در اورشليم پنجاه و يكسال بعد از برقرار شدن ملوك الطّوايف به دنيا آمد . دورهء ملوك الطّوايف از اسكندر تا پيدايش اردشير - بن بابك ، كه اردوان را كشت ، پاينده بود و مدّت اين زمان دويست و شصت و شش سال است . نيز گفتهاند ، كه از پادشاهانى ، كه در جبال سلطنت داشتند و بعد براى اولادشان اسباب استيلاى آنها را بر سواد تدارك كردند ، اينها بودند : 1 - اشك بن جزه بن سيبان بن ارتشاخ بن هرمز بن ساهم بن رزان بن اسفنديار بن كشتاسب و پارسيها گمان ميكنند ، كه او اشك پسر دارا بوده . برخى گفتهاند ، كه او اشك بن اشغان بزرگ و پسر كيبية بن كيقباد بوده و ده سال سلطنت كرد و بعد از او اينها سلطنت كردند :
--> ( 1 ) - تيتوس . ( 2 ) - وسپاسيان . ( 3 ) - ماسپذان در اصل ماسپتان يا مسپتن بوده و در دورهء اسلامى ماسبذان يا ماهسبذان ميگفتند . اين صفحه در زمان اعراب جزء خوزستان بشمار ميرفت . ( 4 ) - جمع ماه و ماه هم از ماد ميآيد .